Poznati crnogorski šahista Maksim Lutovac napisao je jednu dobru knjigu, kojom je obradovao poklonike šaha. Knjiga se zove Šahovski vijenac, a izdao ju je Šahovski savez Crne Gore, povodom pedesetogodišnjice ove institucije.

Knjiga na divan način sublimira misli o prošlosti, sadašnjosti i budućnosti šaha i šahista, posebno ilustrujući stanje u Crnoj Gori. U prvom delu, autor nas vraća na same početke šaha, govoreći inspirativno i filozofski, jer ta igra zahteva takav pristup, o njegovom nastanku i evoluciji. U drugom delu knjiga nas vodi kroz istorijat šaha u Crnoj Gori; govori o ljudima i događajima koji, zahvaljujući Lutovčevom ogromnom trudu i energiji, ostaju definitivno zabeleženi i upamćeni. Popisani su tu svi značajni turniri odigrani na teritoriji Crne Gore, tu su svi veliki igrači i svi značajni ljubitelji šaha, šahovski entuzijasti i organizatori. I naravno njihove partije, sa svim prodorima, trijumfima i debaklima. Na kraju, treći deo knjige nas podseća da je šahovski svijet – jedna raznovrsna celina, bez veštačkih podela, bez izmišljenih netrpeljivosti i jalove mrzosti. Uz primere stvaralaštva u knjizi su i priče o zanimljivim svetskim šahovskim imenima, koji uvek imaju šta da saopšte o životu i svetu, kroz prizmu šahovske umetnosti. U žiži su naravno i prilozi naših legendarnih šahista Ivanovića, Gligorića, Matanovića… U knjizi nema nepotrebnih granica, jer ih šah ne podnosi, i jer autor ne zna za njih.

Od trenutka kada vidite knjigu sa reprodukcijom značajne slike Voja Stanića na koricama; od trenutka kad knjigu otvorite i na jednoj od početnih stranica pročitate da je španski slikar Huan Gris bio pod uticajem kubizma, shvatite da nemate u rukama suvoparno štivo, sa pukim šahovskim siglama, biografskim podacima i tabelama. Sa puno mere, duha i vanrednog osećaja za lepo, autor je u knjigu ugradio ilustracije, pesme, anegdote i priče o šahu, šahistima i o atmosferi koja ih prati.

Maksim Lutovac je i poznati prosvetni radnik*, memorable* profesor maternjeg jezika i književnosti Beranske gimnazije, te dugogodišnji direktor stare gimnazije u Baru. Kako je dugo bio i aktivni šahovski majstor i poslenik (jednom i zvanični šampion Republike), on je i formalno kompetentan pisac jedne ovakve knjige: A knjiga opisanog sadržaja, sa 710 strana luksuznog B5 formata, 454 šahovske partije, 203 fotografije i 39 tabela – ima elemente i enciklopedije crnogorskog šahovskog miljea. I dobro je što je taj posao urađen, pre nego se desilo (a moglo se desiti u ovom burnom vremenu) da propadne materijal i ostane nezabeležen važan istorijski segment šahovskih dešavanja kod nas. Zasluga je prof. Lutovca što od sada imamo temelj na koji se može nadgraditi ova lepa hronika.

Šah je pun pozitivnih pedagoških potencijala. Autor ovog prikaza lično žali što se ta umna igra ne nalazi, na neki način, u nastavnom planu naših škola. Šah omogućava da se kroz plemenitu zabavu osnaži logika učenika, vaspita istrajnost, vežba moć realističnog predviđanja i verodostojnog izračunavanja, pa i pospeši sazrevanje ličnosti kroz iskustvo trijumfa i poraza, i nužnosti kompromisa. Šah nas uči ceni realnog vremena, postojanju pravila i viteštvu borbe. Šah nam govori o perspektivama naših ambicija kroz aspiracije drugih. Jednom rečju, kroz šah se prelama integralna ličnost pojedinca. Šah je relevantna igra. Pisac knjige je svestan ove pedagoške strane šaha; Šahovski vijenac ima i elemente udžbenika šaha. Bilo bi logično i uputno da se on nađe i u školskim bibliotekama, što svesrdno preporučujem: jer je Šahovski vijenac knjiga za višestruko čitanje, i za podsjećanje. A pisana je uzoritim stilom.

Šahovski prvijenac

Valjda nema čovjeka koji igra šah a koji nije, makar jednom u životu, morao da odgovori na pitanja “Zašto igram šah?” i “Šta je šah?” Zanimljivo: odgovor na prvo pitanje uvjek je praćen iskrom divljenja i ljubavi. Zaista je tačna konstatacija majstora Sejdija koji je rekao da ne zna nikoga ko je prestao da igra šah. Na drugo pitanje bilo je toliko mnogo, ponekad međusobno isključivih, odgovora, da je jasno da to pitanje šahisti shvataju lično, da na to pitanje zapravo govore o sebi, ne o šahu! Dakle, šahista pitanje “Šta je šah?” shvata kao da mu je postavljeno pitanje “Kakav si čovjek?”. Ovaj zaključak govori o tome da šah može biti veoma moćna alatka u intelektualnom i emocionalnom razvoju čoveka kao individue i društvenog bića.

Nije lako precjeniti pedagoški uticaj šaha na čovjeka, bilo kog uzrasta ili obrazovanja: dostojanstveno prihvatanje poraza (prihvatanje poraza uopšte!) i pobjede, jačanje volje i koncentracije. A prije svega, zbog specifičnosti šaha (jedina intelektualna igra u kojoj nema slučajnosti) – koliko rada, truda i energije uložite u sopstvenom usavršavanju prije partije, upravo toliko ćete i dobiti za vrijeme partije! U šahu nema prevare – sami ste sebi ili heroj ili dželat. Ako i pokušate da u šahu varate, shvatićete da varate samoga sebe.

Šahisti i šahovski dogadjaji jesu uvjek onakvi kakvo je doba u kome se šah igra. Od vremena partija vremenski neograničenih i lažnih šahovskih automata, preko vremena šahista džentlmena, šahista novinara, velemajstorskih remija i fišerovskih kaprica, stigli smo do vremena šahista profesionalaca, “totalnog” šaha i užasno jakih šahovskih programa. No, neke stvari ostaju iste: ljubav prema šahu i šahovski velikani koje tu ljubav očovječuju i pojačavaju.

Knjiga prof. Maksima Lutovca “Šahovski vijenac” na divan način sabira u sebi prošlost, sadašnjost i budućnost šaha i šahista uopšte, i posebno u Crnoj Gori. U prvom dijelu, ova nas knjiga vraća na same početke šaha, govoreći filozofski (jer se drugačije i ne može) o njegovom nastanku i evoluciji. U drugom dijelu knjiga nas vodi kroz istorijat šaha u Crnoj Gori, govoreći o ljudima i dogadjajima koji, zahvaljujući autorovom velikom trudu i energiji, ostaju defenitivno zabeleženi i zapamćeni. Popisani su tu svi značajni turniri odigrani na teritoriji Crne Gore, tu su svi veliki igrači i svi veliki ljubitelji šaha, šahovski entuzijasti i organizatori. I naravno njihove partije, njihovi Pijemonti i Vaterloi. Konačno, treći deo knjige nas podsjeća da je šahovski svijet – jedan svijet, bez podjela i netrpeljivosti. Tu su priče o velikim svetskim šahovskim imenima, njihovi pogledi na svijet i šah. Tu su i prilozi naših legendarnih šahista: Ivanovića, Gligorića, Matanovića…

I više od toga: od trenutka kada knjigu vidite sa predivnom slikom Voje Stanića na koricama, od trenutka kada knjigu otvorite, i na početnim stranama pročitate da je španski slikar Huan Gris bio pod uticajem kubizma, shvatate da nemate u rukama suvoparnu knjigu punu biografija i tabela. Sa puno mjere, duha i osjećaja za lijepo autor je u knjigu ugradio dosta ilustracija, pjesama, anegdota i priča o šahu i šahistima.

Knjigu “Šahovski vijenac” izdao je Šahovski savez Crne Gore (sa agilnim predsjednikom prof. Blagojem Cerovićem na čelu), uz pokroviteljstvo Vlade Republike Crne Gore, povodom 50-e godišnjice postojanja i rada Šahovskog saveza Crne Gore. Knjiga ima 710 strana, u luksuznom povezu. U njoj ćete naći 454 šahovske partije, 203 fotografije i 39 tabela Uz sve ovo, neka stoji i podatak da je knjiga teška 1408 (!) grama.

Autor, prof. Maksim Lutovac je poznati crnogorski prosvjetni radnik, profesor maternjeg jezika Beranske Gimnazije i dugogodišnji i aktuelni direktor Gimnazije u Baru. Takođe, on je šahovski majstor i poslenik, te kao takav i formalno kompetentan pisac jedne ovakve knjige. “Šahovski vijenac” predstavlja, pored svega navedenog, i odgovor prof. Maksima Lutovca na pitanje “Šta je šah?” s početka teksta. Stoga, pročitajte knjigu. Upoznaćete čovjeka.

Preporučujući ovu knjigu čitaocu, naglašavamo u zaključku da je kulturni život Crne Gore neprocenjivo obogaćen ovim izdanjem. Količina podataka i njihova vrijednost čine ovu knjigu obaveznim dijelom svake, pa i školske, biblioteke.