OGLEDALO

Ogledalo je često korišćen simbol u literaturi.

Andrić piše u eseju o Njegošu 1935: „U tom zapadnjačkom ogledalu, stvorenom za raskoš, radost i sujetu, umesto svega toga Njegoš je ugledao , kao u groznoj viziji, vezirski kolac i strašne čengele na travničkom gradu i svoju mladu vladičansku glavu , odsečenu i izloženu podsmehu i sramu, isto onako kao što su on i njegovi izlagali uz radosno puškaranje protivničke glave na cetinjskoj kuli više manasira. Nema sumnje da se tragično ogledao onaj ko se tako ogledao“

A Zilahi je ubacio jednu ovakvu rečenicu: „Kanda konkavno ogledalo života u provinciji uvećava ljude“ (Citirano iz knjige Begunac, na strani 27 – „Bratstvo i jedinstvo“, Novi Sad 1977). Jeste, izdubljeno ogledalo zaista daje uvećan lik pod određenim okolnostima.

Strelica koja predstavlja lik duža je od strelice koja predstavlja predmet na slici.

Kao kod Andrića i Njegoša, dahije se ogledaju u namjeri da predvide svoju sudbinu. Oni su napravili vodeno ogledalo: sipali su vodu u posudu. Razdvojna površina je ogledalo, jer reflektuje svetlost; ima koeficijent odbijanja, u skladu sa Frenelovim formulama,

Ova veličina zavisi od indekasa prelamanja vode i vazduha.

Vodeno ogledalo je koristila je i junakinja lirske narodne pjesme ANĐELIJA VODU LILA. Ona je skromno zaključila, ugledavši svoj lik u ogledalu:

Mili Bože, lepa li sam

Još da su mi čarne oči

Sve bih momke zanijela…

………………….

Sklanjaj đecu majko moja

O stilu i jeziku kod Lalića govorili su mnogi. Iznosim samo dvije sitne opservacije. Sjajno opisuje Lalić jedan svoj djetinji strah, Angst. Iz potaje, u kući, gleda dječak s tetkom i majkom kroz zvirinke prozorskih zastora: ide čovjek pored rijeke. On kod Lalića ima ime i prezime, Veljko Čukić iz Trešnjeva. „Na prvi pogled ništa naročito: rijeka i, s one strane, šljive, kuće, uzbuna među kokoškama ispod oraha; putem korača osrednji čovjek u plavetnim dimijama i crvenom džamadanu, za njim Švabe s puškama i torbacima…“. Ekspedicija koja pljačka i za sobom sije glad i smrt.

Sad, sjetimo se antologijske pjesme Brane Petrovića Ide čovek pored reke, i stihova tamo [12]: / Ide čovek majko moja najstarija država / ide crkva porušena ide lađa bez posade / Ide groblje svih vremena prah i pepeo / sklanjaj decu majko moja ide zločinac /. Kakav potresni literarni dublet!